سایدچین چیست؟ تفاوت با لایه ۲ و بهترین زمان استفاده

در دنیای پرسرعت بلاکچین، مقیاس‌پذیری همواره یکی از بزرگترین چالش‌ها بوده است. با افزایش تعداد کاربران و تراکنش‌ها، بلاکچین‌های اصلی مانند اتریوم با مشکلاتی نظیر سرعت پایین و هزینه‌های بالا مواجه می‌شوند. برای حل این معضل، راهکارهای متعددی از جمله سایدچین‌ها (Sidechains) و راه‌حل‌های لایه ۲ (Layer 2) مطرح شده‌اند. اما سوال اصلی اینجاست: سایدچین چیست و چه زمانی استفاده از آن می‌تواند گزینه بهتری نسبت به لایه ۲ باشد؟

در این مقاله جامع، به عمق مفهوم سایدچین‌ها خواهیم پرداخت. آن‌ها را با راهکارهای لایه ۲ مقایسه کرده و سناریوهایی را بررسی خواهیم کرد که در آن‌ها سایدچین‌ها برتری قابل توجهی دارند. هدف ما ارائه دیدگاهی جامع و کاربردی از این فناوری‌های حیاتی در اکوسیستم بلاکچین است.

سایدچین چیست؟

سایدچین (Sidechain) به زبان ساده، یک بلاکچین مستقل است که به صورت موازی با یک بلاکچین اصلی (مانند اتریوم یا بیت‌کوین) عمل می‌کند و قابلیت ارتباط دوطرفه با آن را دارد. این ارتباط معمولاً از طریق مکانیزمی به نام “دو-طرفه پگ” (Two-Way Peg) برقرار می‌شود.

این مکانیسم به شما امکان می‌دهد تا دارایی‌های خود را از بلاکچین اصلی به سایدچین “انتقال دهید” (یعنی در بلاکچین اصلی قفل کرده و معادل آن را در سایدچین آزاد کنید) و بالعکس. در واقع، سایدچین یک بلاکچین موازی است که برای افزایش مقیاس‌پذیری و کارایی طراحی شده است.

یکی از ویژگی‌های بارز سایدچین‌ها، استقلال آن‌ها در مکانیزم اجماع و مدل امنیتی است. آن‌ها دارای اعتبارسنج‌های (Validators) خود، قوانین اجماع مخصوص به خود و حتی گاهاً توکن بومی جداگانه‌ای هستند. این استقلال به سایدچین‌ها اجازه می‌دهد تا با سرعت و کارایی بالاتری نسبت به بلاکچین اصلی عمل کنند، بدون اینکه بار محاسباتی یا امنیتی را بر دوش بلاکچین اصلی بگذارند. به این ترتیب، سایدچین راهکاری برای مقیاس‌پذیری با استقلال کامل ارائه می‌دهد.

تفاوت سایدچین با بلاکچین اصلی

تفاوت اصلی سایدچین با بلاکچین اصلی در این است که سایدچین، با وجود ارتباط با بلاکچین اصلی، یک اکوسیستم کاملاً مستقل محسوب می‌شود. در حالی که راه‌حل‌های لایه ۲ امنیت خود را مستقیماً از لایه ۱ به ارث می‌برند، سایدچین‌ها مدل امنیتی و مجموعه اعتبارسنج‌های مستقل خود را دارند.

این بدان معناست که امنیت یک سایدچین به امنیت اعتبارسنج‌های خودش بستگی دارد و نه مستقیماً به امنیت بلاکچین اصلی. این ویژگی به سایدچین‌ها انعطاف‌پذیری زیادی در طراحی و عملکرد می‌دهد و عملاً آن را به یک بلاکچین کاملاً جدید تبدیل می‌کند.

لایه ۲ چیست؟ مرور سریع

راه‌حل‌های لایه ۲ مجموعه‌ای از پروتکل‌ها هستند که بر روی بلاکچین‌های اصلی (لایه ۱) ساخته شده‌اند تا مشکلات مقیاس‌پذیری آن‌ها را حل کنند. هدف اصلی این راهکارها، پردازش حجم زیادی از تراکنش‌ها در خارج از بلاکچین اصلی است. پس از پردازش، نتایج نهایی به صورت خلاصه‌شده و تأییدشده به لایه ۱ بازگردانده می‌شوند.

این رویکرد منجر به افزایش چشمگیر سرعت و کاهش قابل توجه هزینه‌ها می‌شود.

انواع مختلفی از راه‌حل‌های لایه ۲ وجود دارد، از جمله:

• رول‌آپ‌ها (Rollups): که خود شامل دو نوع اصلی Optimistic Rollups و ZK-Rollups می‌شوند. این فناوری‌ها تراکنش‌ها را خارج از زنجیره پردازش کرده و سپس دسته‌ای از آن‌ها را به لایه ۱ می‌فرستند.
• کانال‌های وضعیت (State Channels): مانند Lightning Network برای بیت‌کوین یا Raiden Network برای اتریوم، که امکان انجام تراکنش‌های متعدد خارج از زنجیره را بین دو طرف فراهم می‌کنند و فقط حالت نهایی به بلاکچین اصلی ارسال می‌شود.
• پلاسما (Plasma): یک فریم‌ورک برای ساخت بلاکچین‌های فرزند که به صورت سلسله‌مراتبی به بلاکچین اصلی متصل می‌شوند.

نکته مهم در مورد تمام راه‌حل‌های لایه ۲ این است که آن‌ها امنیت خود را از بلاکچین اصلی به ارث می‌برند. به این معنی که اگر بلاکچین اصلی امن باشد، لایه ۲ نیز از همان سطح امنیت بهره‌مند است.

مقایسه سایدچین و لایه ۲: کلید تفاوت‌ها

در حالی که هر دو سایدچین و لایه ۲ برای افزایش مقیاس‌پذیری طراحی شده‌اند، رویکردهای متفاوتی دارند و در سناریوهای مختلفی برتری می‌یابند. درک این تفاوت‌ها برای انتخاب راهکار مناسب حیاتی است.

تفاوت اصلی: مدل امنیتی
سایدچین‌ها امنیت خود را مستقل از بلاکچین اصلی تأمین می‌کنند، در حالی که لایه ۲ امنیت خود را از بلاکچین اصلی به ارث می‌برد.

ویژگی	سایدچین (Sidechain)	لایه ۲ (Layer 2)
مدل امنیتی	مستقل، دارای اعتبارسنج‌های خود	به ارث برده از بلاکچین اصلی
استقلال	بیشتر، قابلیت سفارشی‌سازی بالا	کمتر، وابسته به قوانین لایه ۱
خطرپذیری	ریسک امنیتی سایدچین به خود آن بستگی دارد	ریسک امنیتی به لایه ۱ منتقل می‌شود
موارد استفاده	بازی‌ها، شبکه‌های خصوصی، راه‌حل‌های سازمانی، بلاکچین‌های اختصاصی با توکن متفاوت	مقیاس‌گذاری dAppها، کاهش هزینه‌های گس، افزایش سرعت تراکنش برای برنامه‌های موجود

چه زمانی سایدچین بهتر از لایه ۲ است؟

با توجه به تفاوت‌های بنیادین، سایدچین‌ها در برخی شرایط خاص، انتخاب‌های بهتری نسبت به لایه ۲ محسوب می‌شوند. اگرچه راهکارهای لایه ۲ عموماً برای افزایش مقیاس‌پذیری بلاکچین‌های موجود بدون به خطر انداختن امنیت لایه ۱ بسیار موثر هستند، اما سایدچین‌ها در موارد زیر برتری چشمگیری دارند:

1. نیاز به سفارشی‌سازی بالا و استقلال کامل:پروژه‌هایی که نیازمند انعطاف‌پذیری کامل در طراحی، مکانیزم اجماع، قوانین شبکه، و مدل اقتصادی (مانند داشتن توکن بومی جدید) هستند، از سایدچین‌ها بهره بیشتری می‌برند. یک سایدچین به شما اجازه می‌دهد تا بلاکچین خود را از پایه و اساس برای نیازهای خاص خود بسازید.
2. مدل‌های امنیتی متفاوت یا نیاز به تمرکززدایی خاص:اگر بلاکچین اصلی قادر به تأمین امنیت مورد نیاز برای یک کاربرد خاص نیست، یا اگر پروژه ترجیح می‌دهد مدل امنیتی خود را مستقل از لایه ۱ مدیریت کند، سایدچین می‌تواند راهگشا باشد. به عنوان مثال، یک شرکت ممکن است بخواهد کنترل بیشتری بر روی اعتبارسنج‌ها و و امنیت شبکه خود داشته باشد.
3. کاربردهای بسیار خاص با الزامات عملکردی منحصر به فرد:بازی‌های بلاکچینی با حجم بالای تراکنش‌های کوچک، شبکه‌های اجتماعی غیرمتمرکز، یا راه‌حل‌های سازمانی که به توان عملیاتی بسیار بالا و تأخیر کم نیاز دارند، می‌توانند از سایدچین‌ها بهره ببرند. در این موارد، سایدچین می‌تواند به گونه‌ای بهینه‌سازی شود که بهترین عملکرد را برای آن کاربرد خاص ارائه دهد.
4. وقتی بلاکچین اصلی نمی‌تواند نیازها را برآورده کند:برخی بلاکچین‌های اصلی ممکن است محدودیت‌هایی داشته باشند که راه‌حل‌های لایه ۲ نتوانند به طور کامل آن‌ها را دور بزنند. در این حالت، ایجاد یک سایدچین با قوانین و ویژگی‌های متفاوت می‌تواند راهکاری مناسب باشد؛ در واقع سایدچین در این شرایط حکم یک پلتفرم کاملاً جدید را دارد.
5. نیاز به قابلیت همکاری با چندین بلاکچین:در حالی که لایه ۲ معمولاً برای مقیاس‌گذاری یک بلاکچین اصلی طراحی شده است، سایدچین‌ها می‌توانند به گونه‌ای طراحی شوند که با چندین بلاکچین ارتباط برقرار کنند و این قابلیت همکاری گسترده‌تر را فراهم می‌کند.

مثال‌هایی از سایدچین‌های موفق

• Polygon PoS Chain: اغلب به عنوان یک سایدچین اتریوم شناخته می‌شود که با مکانیزم اثبات سهام (PoS) و اعتبارسنج‌های مستقل خود، تراکنش‌های سریع و ارزان را برای کاربران اتریوم فراهم می‌کند. این یکی از نمونه‌های برجسته نحوه عملکرد سایدچین‌ها است.
• Liquid Network: یک سایدچین برای بیت‌کوین است که توسط Blockstream توسعه یافته و امکان انجام تراکنش‌های سریع‌تر و محرمانه را برای صرافی‌ها و موسسات مالی فراهم می‌کند.
• Rootstock (RSK): سایدچینی برای بیت‌کوین که قابلیت قراردادهای هوشمند سازگار با EVM را به شبکه بیت‌کوین می‌آورد.

نتیجه‌گیری

انتخاب بین سایدچین‌ها و راه‌حل‌های لایه ۲ به شدت به نیازها و اهداف پروژه شما بستگی دارد. در حالی که لایه ۲ یک راهکار عالی برای افزایش مقیاس‌پذیری بلاکچین‌های موجود با حفظ امنیت لایه ۱ است، سایدچین‌ها برای پروژه‌هایی که نیازمند استقلال کامل، سفارشی‌سازی عمیق، یا مدل‌های امنیتی خاص و کاربردهای منحصر به فرد هستند، گزینه برتر محسوب می‌شوند.

در نهایت، قبل از تصمیم‌گیری، تمام جوانب امنیتی، اقتصادی، فنی و موارد استفاده خاص پروژه خود را به دقت بسنجید. با درک کامل اینکه سایدچین چیست و لایه ۲ چگونه کار می‌کند، می‌توانید بهترین مسیر را برای آینده غیرمتمرکز خود انتخاب کنید.